Δημόσια Ιστορία – η Τραυματική Μνήμη
Εισαγωγή
Η τραυματική μνήμη αποτελεί ένα σημαντικό δομικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης ενός λαού.[1] Η ιστορία δεν αποτελεί μόνο μια καταγραφή γεγονότων του παρελθόντος, αλλά και ένα σύνολο εμπειριών, συναισθημάτων και βιωμάτων που επηρεάζουν τη συλλογική ταυτότητα των ανθρώπων. Ορισμένα ιστορικά γεγονότα, όπως οι πόλεμοι, οι γενοκτονίες, οι διωγμοί, οι προσφυγικές μετακινήσεις και οι δικτατορίες, αφήνουν βαθιά τραύματα στις κοινωνίες. Τα τραύματα αυτά δεν εξαφανίζονται με το πέρασμα του χρόνου, αλλά συχνά μεταφέρονται από γενιά σε γενιά μέσω της μνήμης.
Table Of Content
Ο ορισμός του τραύματος
Ο ορισμός του τραύματος που δόθηκε από τον Φρόιντ:
«ένα επώδυνο βίωμα που έμεινε αβίωτο, μια εμπειρία παρελθούσα, αλλά χωρίς παρελθόν, ένα κενό νοήματος, μία έλλειψη αιτιότητας και, κυρίως, τον ψυχικό πόνο από κάτι που κυριολεκτικά δεν έλαβε χώρα παρόλο που συνέβη».
Τα τραυματικά γεγονότα
Τα τραυματικά γεγονότα, όπως το Ολοκαύτωμα των Εβραίων, πρέπει να περιγραφούν, να αναλυθούν και να αφηγηματοποιηθούν, προκειμένου οι άνθρωποι ή οι φορείς μιας τραυματικής μνήμης να πάψουν την ταύτισή τους με το τραύμα και να επιτύχουν την σχηματοποίηση, ενσωμάτωση και συμπερίληψη της συγκεκριμένης εμπειρίας με έναν κριτικό τρόπο. Το τραύμα, ως αντικείμενο μελέτης της ψυχανάλυσης και των κοινωνικών επιστημών, αλλά και ως αποτέλεσμα του μεγέθους των καταστροφών που έχουν πλήξει την ανθρωπότητα, επηρέασε αναπόφευκτα και την επιστήμη της Ιστορίας. Η ενασχόληση με την τραυματική εμπειρία είναι πιθανό να χαρακτηριστεί υπερβολική, αλλά συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση ορισμένων χαρακτηριστικών της μνήμης από τον ιστορικό. Όταν ο ερευνητής μελετά τραυματικά βιώματα, μπορεί να αντιληφθεί τον τρόπο λειτουργίας του ασυνείδητου, τι συγκρατούμε στη μνήμη μας και τι όχι, αλλά και με ποιον τρόπο όλα αυτά αλληλεπιδρούν με τις εμπειρίες και τα συναισθήματά μας. Επίσης, έχει την ευκαιρία να εξερευνήσει τα υποκειμενικά κριτήρια με βάση τα οποία γίνεται συχνά διάκριση ανάμεσα στις αντιληπτικές διεργασίες της αντίληψης και της μνήμης. Η αναβίωση της μνήμης και της τραυματικής εμπειρίας και η εκ νέου ανάγνωση παρελθοντικών γεγονότων αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την ανάλυση των ιστορικών γεγονότων.[2]
Μεταβίβαση της τραυματικής μνήμης στις επόμενες γενιές
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της τραυματικής μνήμης είναι η δυνατότητα μεταβίβασής της από γενιά σε γενιά. Οι άνθρωποι που έχουν βιώσει ιστορικές τραγωδίες συχνά μεταφέρουν τις εμπειρίες τους στα παιδιά και στα εγγόνια τους μέσα από αφηγήσεις, οικογενειακές παραδόσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις. Οι επόμενες γενιές, ακόμη και αν δεν έχουν βιώσει τα γεγονότα, ενδέχεται να αισθάνονται ότι αποτελούν μέρος μιας ιστορικής εμπειρίας που επηρεάζει την ταυτότητά τους.
Πηγές
[1] Ηλίας Γιαννακόπουλος, «Η Δημόσια Ιστορία, η Ιστορική – Συλλογική Μνήμη και η διαχείριση του Παρελθόντος;», (2023), https://www.tameteora.gr/apopseis-sxolia/apopseis/508505/i-dimosia-istoria-i-istoriki-syllogiki-mnimi-kai-i-diacheirisi-toy-parelthontos/
[2] Θεόδωρος Παπαδάτος, «Διπλωματική εργασία – Δημόσια ιστορία και μνήμη. Η μνήμη του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Κέρκυρας. Μια πρόταση για έναν ιστορικό περίπατο», σ.29-32, https://apothesis.eap.gr/archive/item/176713
Πηγή εικόνας
https://soundcloud.com/aski-6/1442024a
Αριστείδης Ρούνης, ιδρυτής RecreatingthePast
No Comment! Be the first one.