Δημόσια Ιστορία – Μνήμη και Συναίσθημα
Η μνήμη αποτελεί κεντρικό ζήτημα στην προφορική Ιστορία. Επιπλέον, διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στη Δημόσια Ιστορία και στις ηχητικές πηγές. Οι αναπολήσεις της μνήμης είναι το πρωτογενές υλικό ενός ερευνητή προφορικής ιστορίας. Αυτή δεν είναι μόνο η πηγή της προφορικής ιστορίας, αλλά το υποκείμενο της έρευνας.[1]
Table Of Content
Είδη Δημόσιας Ιστορίας
Ο καθηγητής Χάρης Αθανασιάδης προτείνει τρεις τύπους/είδη Δημόσιας Ιστορίας:
α) εκείνη που ασκείται από ακαδημαϊκούς και ιστορικοποιεί τα σύγχρονα προϊόντα ΔΙΣ, που συνήθως δημιουργούνται από μη ιστορικούς,
β) εκείνη που παράγεται «από τα κάτω», όπως π.χ. τα δίκτυα Προφορικής Ιστορίας, και
γ) εκείνη που απευθύνεται σε μη ακαδημαϊκά ακροατήρια και παράγεται είτε από επαγγελματίες ιστορικούς, είτε από μη ειδικούς.[2]
Η μνήμη
Τι είναι λοιπόν μνήμη;
Η μνήμη αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον πεδίο μελέτης όσον αφορά την τυπολογία, τις προσεγγίσεις και τις έννοιες που έχουν πρόσφατα τεθεί στο μικροσκόπιο. Έχει αρχίσει να έρχεται σε επαφή με άλλα επιστημονικά πεδία, πέρα από την ψυχολογία.[3]
Οι παράγοντες αύξησης του ενδιαφέροντος για τις Μελέτες Μνήμης
Ένας από τους λόγους που αυξήθηκε το ενδιαφέρον για τις Μελέτες Μνήμης είναι ολοφάνερα τα τραύματα πολέμων. Με άλλα λόγια, το τραύμα που έχει μείνει από τους ήρωες που συμμετείχαν στους Μεγάλους Αγώνες του Ελληνικού έθνους. Επιπλέον η πολύπλευρη γενοκτονία , εθνοκάρθαση, που με την εξέλιξη της νέας τεχνολογίας, υπάρχει η επιθυμία να ξεθαφτούν τα τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος. Στην ουσία «Η σύγχρονη εποχή έχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα: ξεχνά».[4]
Η ατομική μνήμη
Μια προφορική πηγή, ένας αφηγητής φέρει προσωπικές αναμνήσεις. Έτσι, η μνήμη του, η ατομική μνήμη, ταυτίζεται ή έχει αποκλίσεις με αναμνήσεις άλλων ανθρώπων, όπως λόγου χάρη της οικογένειας του. Έτσι, μια ατομική μνήμη σε μία συνέντευξη υπάρχει εντός μιας μνημονικής εργασίας που γίνεται σε πολλά επίπεδα μιας κοινωνίας.[5]
Συλλογική μνήμη
Η συλλογική μνήμη μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα. Ένα από αυτά μπορεί να είναι για παράδειγμα το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής και κατ’ επέκταση τα προσφυγικά ρεύματα των Ελλήνων της Μικρασίας, του Πόντου και της Θράκης. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.[6] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.[7]
Η σχέση ατομικής και συλλογικής μνήμης
Ο ερευνητής προφορικής ιστορίας Trevor Lummis θεωρεί ότι «οι περισσότερες συνεντεύξεις προφορικής ιστορίας είναι συνδυασμός προσωπικής και δημόσιας μνήμης».[8] Δηλαδή, όταν ο αφηγητής ανακαλεί στη μνήμη του ιστορικά γεγονότα που αφορούν μια πολυπληθή ομάδα, θα είναι αυτά που έχουν ασκήσει και σε αυτόν επίδραση. Άρα, είναι η ατομική μνήμη και απεναντίας υφίσταται το συλλογικό βίωμα, για παράδειγμα οι μνήμες από ένα τραυματικό γεγονός. Ωστόσο, η σχέση μεταξύ ατομικής και συλλογικής μνήμης δεν είναι μονόδρομος. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι οι προσωπικές αναμνήσεις θα αποτελούν πάντοτε τμήμα μιας συλλογικής αφήγησης.[9]
Ο Connerton υποστηρίζει τον ισχυρισμό του Χαλμπβάκς, καθώς αναφέρει ότι «όσο προσωπική κι αν είναι μια ανάμνηση, όσο κι αν προέρχεται από γεγονότα που βιώνουμε μόνοι μας χωρίς μάρτυρες ή από σκέψεις και συναισθήματα που παραμένουν άρρητα, υφίσταται ως σχέση με ένα ολόκληρο σύνολο από αντιλήψεις που κατέχουν πολλοί άλλοι άνθρωποι: με πρόσωπα, τόπους, ημερομηνίες, λόγια μορφές γλώσσας.[10]
Το συναίσθημα στη Δημόσια Ιστορία
Η Δημόσια Ιστορία δεν είναι μόνο παράθεση πληροφοριών και γεγονότων, ούτε μόνο μια εύστοχη ανάλυσή τους. Καθώς έχει στο κέντρο της τη μνήμη είναι επίσης συναίσθημα και δράση.[11] Η Δημόσια Ιστορία σήμερα, είτε έχει να κάνει με τα τραύματα και με τις διαιρεμένες και τραυματισμένες μνήμες είτε έχει να κάνει με τη νοσταλγία, τη μελαγχολία, την ελπίδα ή την παραμυθία, είναι πάντως μια ιστορία, στην οποία τα συναισθήματα και η έμφαση των συναισθημάτων έχουν κεντρικό ρόλο. Από τη φύση της η Δημόσια Ιστορία ασχολείται με ζητήματα επώδυνα και πολλές φορές αντιφατικά. Οι μνήμες σε πολλά από αυτά είναι διαιρεμένες – το ίδιο και οι ερμηνείες τους.[12]
Πηγές
[1] Lynn Abrams, Θεωρία προφορικής ιστορίας, μετάφραση Λουκάς Ρινόπουλος (Αθήνα: Πλέθρον, 2014) σ. 113
[2] Χαράλαμπος Κουργιαντάκης, Δημόσια Ιστορία και εκπαιδευτικές πρακτικές, ανακτήθηκε από: https://erkyna.gr/e_docs/periodiko/dimosieyseis/filologia/t21-03.pdf
[3] Μερτ Καγιά, Ο εξισλαμισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας την περίοδο 1919-1925 – Μια μελέτη μνήμης, (Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη, 2021) σ. 68
[4] Ό.π., σ.68
[5] Στο ίδιο, σ. 114
[6], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19
[7] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)
[8] Στο ίδιο, σ. 127
[9] Στο ίδιο, σ. 145
[10] Ό.π., σ.70-72
[11] https://epohi.gr/articles/ti-einai-kai-ti-kanei-h-dhmosia-istoria/
[12] Αντώνης Λιάκος, ανακτήθηκε από: https://opencourses.uoa.gr/modules/document/file.php/ARCH9/%CE%94%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%20%CE%A0%CE%B1%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE%BF/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/PDF/%CE%95%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1%2015-%20%CE%94%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%B1%20%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1.pdf
Πηγή εικόνας
https://brainhackingacademy.gr/blog/memory-palaces/
Αριστείδης Ρούνης, ιδρυτής RecreatingthePast
No Comment! Be the first one.