Συλλογική προσφυγική μνήμη και τραύμα
Συλλογική μνήμη μπορεί να έχουν οι πρόσφυγες γενικότερα. Για να είναι πρόσφυγες, άρα εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες λόγω πολέμου, διότι απειλούταν η ζωή τους. Άρα, μάλλον τραυματική είναι αυτή η μνήμη τους. Ας δούμε αναλυτικά.
Table Of Content
Συλλογική μνήμη
Μνημονεύει συγκεκριμένα ιστορικά συμβάντα, σε άμεση σχέση με τις ανάγκες της ταυτότητας στο παρόν. Ένα από αυτά μπορεί να είναι το ιστορικό γεγονός της Μικρασιατικής Καταστροφής. «Η μνήμη διαθλά και παραποιεί ενίοτε όσα συνέβησαν στο παρελθόν». Αυτή φέρει συναίσθημα και έτσι είναι δυναμική, πλαστική και ευμετάβλητη.[1] Καθώς η μνήμη είναι μεταβαλλόμενη, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το παρόν και τις ανάγκες στήριξης μιας συλλογικής ταυτότητας. Βέβαια, στην πορεία της συγκρότησής της, η συλλογική μνήμη συγκεκριμένων ομάδων διασταυρώνεται με αντίπαλες εκδοχές.[2] Η Δημόσια Ιστορία είναι ένα πεδίο που σχετίζεται με αυτή, χωρίς να ταυτίζεται μαζί της.[3] Η συλλογική μνήμη δημιουργεί συλλογική ταυτότητα, όπως για παράδειγμα η εθνική ταυτότητα. Άρα, συγκροτείται η συλλογική ταυτότητα, μέσα από το παρελθόν, τη μνήμη. Τα μέσα που γίνεται αυτό είναι οι τελετές, οι εορτασμοί και η ανέγερση μνημείων.[4]
Τραυματική μνήμη και τραύμα
Η τραυματική μνήμη αποτελεί ένα σημαντικό δομικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης ενός λαού.[5] Βασικό στοιχείο της τραυματικής μνήμης είναι το τραύμα. Η έννοια αυτού είναι συνδεδεμένη με την ιστορική συνείδηση του 20ου αιώνα. Ιστορική συνείδηση σημαίνει πως τοποθετούμε το τραύμα στα ιστορικά του συμφραζόμενα. Αξίζει να αναφερθεί ότι το τραύμα δεν έχει μόνο την έννοια της λαβωματιάς. Επιπρόσθετα, νοείται και ο ψυχικός παράγοντας. Συμβάλλει στη δημιουργία ιστορικής συνείδησης. Στην Ελλάδα για τη Μικρασιατική καταστροφή ως τραύμα του προσφυγικού πληθυσμού της, δεν άρχισαν να συζητούν αμέσως μετά από αυτή. Πέρασαν τουλάχιστον σαράντα έτη.[6] Επομένως, υφίσταται η τραυματική μνήμη των Ελλήνων, που διαμορφώνεται μέσα και από το μνημεία. Τα μνημεία να επισημάνουμε πως δεν αφορούν μόνο τραυματικά γεγονότα, αλλά αφορούν και χαρούμενες σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
Προσφυγική μνήμη
Περνώντας στη προσφυγική μνήμη, «Η Μικρασιατική Καταστροφή και η προσφυγιά αποτελούν θεμελιακά στοιχεία διαμόρφωσης της ιστορικής μνήμης και κουλτούρας στη σύγχρονη Ελλάδα». Η προσφυγική μνήμη του μικρασιατικού ελληνισμού συναντάται στις ιστορίες των Ελλήνων που κατάγονται από την Μικρά Ασία. Η μνήμη αυτή αποτελεί εθνική μνήμη, με θεσμοθετημένες ημέρες μνήμης για τον μικρασιατικό ελληνισμό. Σε όλες τις εκδοχές της πρόκειται για μια μνήμη που είναι δραματική, άρα τραυματική μνήμη.[7]
Λήθη
Είναι προφανές ότι εκτός από την τραυματική μνήμη στις μέρες μας υπάρχει και η λήθη. Παρόλο που ένα τραυματικό γεγονός αποτελεί μια ανείπωτη τραγωδία, υπάρχει η λήθη στην πολιτική, στην εκπαίδευση ή και στην κοινωνία γενικότερα. Εξαρτάται συνήθως από τις απόψεις του κάθε ανθρώπου. «Η μνήμη, η ιστορία και η λήθη είναι σαν τις πλεξούδες. Χρειάζονται τρεις πλεξούδες για να πλεχτούν. Και οι τρεις βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση κατασκευάζοντας και διαμορφώνοντας από κοινού το παρελθόν».[8]
Επίλογος
Κάποιοι πολίτες της σημερινής Ελλάδας μπορεί να μην αποδίδουν σημασία στα μνημεία και τη συλλογική μνήμη για ένα τραυματικό γεγονός. Ωστόσο, η πλειοψηφία των πολιτών συμμετέχει σε διάφορες τελετές μνήμης. Άρα, η μνήμη των πολιτών ενισχύεται, σε αντίθεση με τη λήθη σε μερίδα των πολιτών. Είναι γεγονός πως η εθνική και θρησκευτική ταυτότητα στην Ελλάδα είναι συνδεδεμένη με τραυματικά γεγονότα. Άρα, συνυπάρχουν η συλλογική μνήμη, άρα και η τραυματική μνήμη με τα ιστορικά γεγονότα και τη λήθη.
Σύμφωνα με ρήση του Γιώργου Σεφέρη, «Η μνήμη, όπου κι αν την αγγίξεις πονεί![9]
Πηγές
[1], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 19
[2] Χαρίλαος Εξερτζόγλου, Η Δημόσια Ιστορία: Μια εισαγωγή, (Αθήνα: Εικοστός Πρώτος, 2020), 44
[3] Πολυμέρης Βόγλης, «Η δεκαετία του 1940 ως παρελθόν: Μνήμη, μαρτυρία, ταυτότητα», Τα Ιστορικά, τόμος 25, τεύχος 47, Δεκέμβριος 2007, 441
[4] Πολυμέρης Βόγλης, «Δ.ΙΣ 50: Εισαγωγή στη Δημόσια Ιστορία», (Εισήγηση, 04 Ιανουαρίου 2023)
[5] Ηλίας Γιαννακόπουλος, «Η Δημόσια Ιστορία, η Ιστορική – Συλλογική Μνήμη και η διαχείριση του Παρελθόντος;», (2023), https://www.tameteora.gr/apopseis-sxolia/apopseis/508505/i-dimosia-istoria-i-istoriki-syllogiki-mnimi-kai-i-diacheirisi-toy-parelthontos/
[6], Αντώνης Λιάκος, Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία, (Αθήνα: Πόλις, 2007), 223-226
[7], Αιμιλία Σαλβάνου, «Η συγκρότηση της Προσφυγική μνήμης: το παρελθόν ως ιστορία και πρακτική», (Αθήνα: Νεφέλη, 2018), 11
[8] Ελένη Δημητροπούλου, «Προσφυγική μνήμη και μνημεία του μικρασιατικού ελληνισμού στην Αττική» (Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, 2022)
[9] Αναγνωστική Εταιρία Κέρκυρας, «Η προσφυγική μνήμη σήμερα», (2024), https://refugees-to-ionio1922.eu/exhibition/prosfugikh-mnhmh-shmera/
Πηγή εικόνας
Αριστείδης Ρούνης, ιδρυτής RecreatingthePast
No Comment! Be the first one.